स्याङ्जामा पछिल्ला तीन आर्थिक वर्षमा २ हजार ९१० जनाले सुरक्षित गर्भपतन सेवा लिएका छन् । तीमध्ये २० वर्ष नपुगेका १०९ जना छन् । पछिल्लो वर्ष किशोरीले सुरक्षित गर्भपतन सेवा लिने संख्या केही घटे पनि किशोरावस्थामै गर्भधारण हुने अवस्था भने अझै अन्त्य भएको छैन ।
प्रदेश जनस्वास्थ्य कार्यालय स्याङ्जाको तथ्यांकअनुसार आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा जिल्लामा १ हजार ४० जनाले सुरक्षित गर्भपतन सेवा लिएका थिए । २०८१/८२ मा यो संख्या घटेर ९६५ र २०८२/८३ मा ९०५ पुगेको छ ।
तीन वर्षको तथ्यांक हेर्दा २० वर्षमुनिका सेवाग्राहीको संख्या भने क्रमशः स्थिर रूपमा घटेको छैन । २०८०/८१ मा ३७ जना किशोरीले सेवा लिएकोमा २०८१/८२ मा बढेर ४२ पुगेको थियो । गत आर्थिक वर्षमा भने यो संख्या घटेर ३० मा झरेको छ ।
तीन वर्षमा सेवा लिने २ हजार ९१० जनामध्ये २ हजार ८०१ जना २० वर्षभन्दा माथिका छन् ।
औषधिबाटै सेवा लिने धेरै
आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा २० वर्षमुनिका ३७ जनामध्ये ३० जनाले औषधिबाट र सात जनाले शल्यक्रियामार्फत सुरक्षित गर्भपतन सेवा लिएका थिए । २० वर्षभन्दा माथिका ९२० जनाले औषधिबाट र ८३ जनाले शल्यक्रियामार्फत सेवा लिएका थिए ।
२०८१/८२ मा २० वर्षमुनिका ४२ जनामध्ये २७ जनाले औषधिबाट र १५ जनाले शल्यक्रियामार्फत सेवा लिए । २० वर्षभन्दा माथिका ८४७ जनाले औषधिबाट र ७६ जनाले शल्यक्रियाबाट सेवा लिएका थिए ।
गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा २० वर्षमुनिका ३० जनामध्ये २८ जनाले औषधिबाट र दुई जनाले शल्यक्रियामार्फत सेवा लिए । २० वर्षभन्दा माथिका ८७५ जनामध्ये ७८७ जनाले औषधिबाट र ८८ जनाले शल्यक्रियामार्फत सेवा लिएका छन् ।
वालिङमा सबैभन्दा धेरै
जिल्लाका ११ स्थानीय तहमध्ये तीनै आर्थिक वर्षमा सबैभन्दा धेरै सुरक्षित गर्भपतन सेवा लिनेको संख्या वालिङ नगरपालिकामा रहेको छ ।
वालिङमा २०८०/८१ मा ३२० जनाले सेवा लिएका थिए । त्यसमध्ये २० वर्षमुनिका १२ जना थिए । किशोरीमध्ये १० जनाले औषधिबाट र दुई जनाले शल्यक्रियामार्फत सेवा लिएका थिए । २० वर्षभन्दा माथिका ३०८ जनामध्ये २४६ जनाले औषधिबाट र ६२ जनाले शल्यक्रियामार्फत सेवा लिएका थिए ।
२०८१/८२ मा वालिङमा सेवा लिनेको संख्या बढेर ३९७ पुगेको थियो । त्यसमध्ये २० वर्षमुनिका २४ जना थिए । १० जनाले औषधिबाट र १४ जनाले शल्यक्रियामार्फत सेवा लिए । २० वर्षभन्दा माथिका ३७३ जनामध्ये ३३० जनाले औषधिबाट र ४३ जनाले शल्यक्रियाबाट सेवा लिएका थिए ।
गत वर्ष वालिङमा ४०८ जनाले सेवा लिए । तीमध्ये २० वर्षमुनिका १५ जना छन् । १४ जनाले औषधिबाट र एक जनाले शल्यक्रियामार्फत सेवा लिएका थिए । २० वर्षभन्दा माथिका ३९३ जनामध्ये ३३२ जनाले औषधिबाट र ६१ जनाले शल्यक्रियामार्फत सेवा लिएका छन् ।
पुतलीबजारमा घट्दै
पुतलीबजार नगरपालिकामा भने सुरक्षित गर्भपतन सेवा लिनेको संख्या तीन वर्षमा घटेको छ ।
२०८०/८१ मा २०३ जनाले सेवा लिएकोमा सात जना २० वर्षमुनिका थिए । तीमध्ये दुई जनाले औषधिबाट र पाँच जनाले शल्यक्रियाबाट सेवा लिएका थिए । २० वर्षभन्दा माथिका १९६ जनामध्ये १७५ जनाले औषधिबाट र २१ जनाले शल्यक्रियामार्फत सेवा लिए ।
२०८१/८२ मा पुतलीबजारमा १८८ जनाले सेवा लिए । त्यसमध्ये २० वर्षमुनिका एक जनाले शल्यक्रियामार्फत सेवा लिएका थिए । २० वर्षभन्दा माथिका १८७ जनामध्ये १६० जनाले औषधिबाट र २७ जनाले शल्यक्रियामार्फत सेवा लिए ।
गत वर्ष भने सेवा लिनेको संख्या १३० मा झरेको छ । तीमध्ये २० वर्षमुनिका तीन जना रहेका छन् । दुई जनाले औषधि र एक जनाले शल्यक्रियामार्फत सेवा लिएका छन् । २० वर्षभन्दा माथिका १२७ जनामध्ये १०२ जनाले औषधिबाट र २५ जनाले शल्यक्रियामार्फत सेवा लिएका छन् ।
फेदीखोला गाउँपालिकामा २०८०/८१ मा दुई जनाले सेवा लिएका थिए । दुवै २० वर्षभन्दा माथिका थिए र औषधिबाट सेवा लिएका थिए । त्यसपछिका दुई आर्थिक वर्षमा फेदीखोलाबाट सेवा लिएको संख्या शून्य छ ।
आँधीखोला गाउँपालिकामा २०८०/८१ मा ३४ जनाले सेवा लिएकोमा चार जना २० वर्षमुनिका थिए । २०८१/८२ मा १९ र २०८२/८३ मा ३९ जनाले सेवा लिएका छन् । पछिल्ला दुई वर्षमा सेवा लिने सबै २० वर्षभन्दा माथिका छन् ।
अर्जुनचौपारी गाउँपालिकामा २०८०/८१ मा ५६ जनाले सेवा लिएकोमा एक जना २० वर्षमुनिका थिए । २०८१/८२ मा ६३ जनामध्ये एक जना र गत वर्ष ४३ जनामध्ये तीन जना २० वर्षमुनिका छन् ।
भीरकोट नगरपालिकामा २०८०/८१ मा ८३ जनाले सेवा लिएकोमा एक जना २० वर्षमुनिका थिए । २०८१/८२ मा ७३ जनामध्ये पाँच जना र गत वर्ष ६१ जनामध्ये दुई जना २० वर्षमुनिका छन् ।
बिरुवा गाउँपालिकामा २०८०/८१ मा सात जनाले सेवा लिएकोमा एक जना २० वर्षमुनिका थिए । २०८१/८२ मा १३ र गत वर्ष सात जनाले सेवा लिएका छन् । यी पछिल्ला दुवै वर्ष सेवा लिने सबै २० वर्षभन्दा माथिका छन् ।
हरिनास गाउँपालिकामा २०८०/८१ मा १५५ जनाले सेवा लिएकोमा दुई जना २० वर्षमुनिका थिए । २०८१/८२ मा ५१ जनामध्ये चार जना र गत वर्ष ५१ जनामध्ये तीन जना २० वर्षमुनिका छन् ।
चापाकोट नगरपालिकामा २०८०/८१ मा ९२ जनामध्ये चार जना २० वर्षमुनिका थिए । २०८१/८२ मा ६१ जनामध्ये पाँच जना र गत वर्ष ८० जनामध्ये तीन जना २० वर्षमुनिका छन् ।
गल्याङ नगरपालिकामा २०८०/८१ मा ४५ जनाले सेवा लिएकोमा एक जना २० वर्षमुनिका थिए । २०८१/८२ मा सेवा लिएका ५३ जना सबै २० वर्षभन्दा माथिका थिए । गत वर्ष ५४ जनाले सेवा लिएकोमा एक जना २० वर्षमुनिका छन् ।
कालीगण्डकी गाउँपालिकामा २०८०/८१ मा ४३ जनामध्ये चार जना २० वर्षमुनिका थिए । २०८१/८२ मा ४७ जनामध्ये दुई जना २० वर्षमुनिका थिए । गत वर्ष ३२ जनाले सेवा लिएकोमा सबै २० वर्षभन्दा माथिका छन् ।
किशोरीको तथ्यांकलाई बालविवाहसँगै जोड्न मिल्दैन : भट्ट
नेपालको कानुनले विवाहका लागि २० वर्ष उमेर तोकेको छ । २० वर्ष पूरा नगरी विवाह गर्न कानुनी बन्देज भए पनि २० वर्ष नपुग्दै गर्भधारण गरी सुरक्षित गर्भपतन सेवा लिनुपर्ने अवस्था भने तथ्यांकमा देखिएको छ ।
तर प्रदेश जनस्वास्थ्य कार्यालय स्याङ्जाका तथ्यांक अधिकृत विनोदप्रसाद भट्ट उपलब्ध तथ्यांकलाई मात्रै आधार बनाएर यसलाई बालविवाहसँग जोडेर निष्कर्ष निकाल्न नमिल्ने बताउँछन् ।
उनका अनुसार तथ्यांक सुरक्षित गर्भपतन सेवा उपलब्ध गराउन अनुमति प्राप्त स्वास्थ्य संस्थाबाट संकलन गरिएको हो । सेवा लिनेको संख्या देखिए पनि गर्भधारणको कारण, विवाहको अवस्था, परिवार नियोजनको पहुँच तथा किशोर–किशोरीको यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यसम्बन्धी ज्ञानलगायत पक्षलाई पनि सँगसँगै हेर्नुपर्छ ।
‘गर्भपतन सेवाको तथ्यांकले सेवा लिनेको संख्या देखाउँछ,’ भट्टले भने, ‘यसको पछाडि गर्भधारणको कारण, विवाहको अवस्था, परिवार नियोजनको पहुँच र किशोर–किशोरीको यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यसम्बन्धी ज्ञानजस्ता विषयलाई पनि सँगसँगै हेर्नुपर्छ ।’
उनले उपलब्ध तथ्यांकका आधारमा मात्रै निष्कर्ष निकाल्नुभन्दा गर्भधारण कुन परिस्थितिमा भयो, गर्भपतन गर्नुपर्ने अवस्था किन आयो र स्वास्थ्य सेवामा पहुँच कस्तो थियो भन्नेबारे थप अध्ययन आवश्यक रहेको बताए ।
कलिलो उमेरको गर्भधारणमा स्वास्थ्य जोखिम
स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार २० वर्ष नपुग्दै गर्भवती हुँदा आमा र बच्चा दुवैमा स्वास्थ्य जोखिम बढ्न सक्छ । किशोरीको शरीर पूर्ण रूपमा विकसित भइनसकेको अवस्थामा गर्भधारण हुँदा गर्भावस्था र सुत्केरीका क्रममा विभिन्न जटिलता आउन सक्छन् ।
कलिलो उमेरमा बच्चा जन्माउँदा सुत्केरी हुन कठिनाइ, सुत्केरीपछि पाठेघर खस्ने तथा पिसाब चुहिरहनेजस्ता समस्या देखिन सक्छन् । कम उमेरका आमाबाट जन्मिएका बच्चामा कम तौल, समयअघि जन्मिने, श्वास फेर्न कठिन हुने तथा शरीरको तापक्रम सन्तुलनमा समस्या हुने जोखिम पनि रहन्छ ।
संक्रमणलगायतका स्वास्थ्य जटिलता देखिन सक्ने र शरीर पूर्ण रूपमा विकसित नभएका कारण प्राकृतिक रूपमा सुत्केरी हुन कठिन भएर शल्यक्रिया गर्नुपर्ने अवस्था पनि आउन सक्छ । कम उमेरमा प्रसूति वा शल्यक्रियाका लागि मानसिक र शारीरिक तयारी पर्याप्त नहुन सक्ने स्वास्थ्यकर्मीहरूको भनाइ छ ।
अनिच्छित गर्भधारणपछि सुरक्षित स्वास्थ्य संस्थासम्म पहुँच नपुग्दा जोखिम अझ बढ्न सक्छ । असुरक्षित रूपमा गर्भपतन गराउने प्रयासले अत्यधिक रक्तस्राव, संक्रमण तथा अन्य गम्भीर स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्छ ।
संख्या घट्यो, प्रश्न भने बाँकी
जिल्लामा सुरक्षित गर्भपतन सेवा लिनेको कुल संख्या तीन वर्षमा १ हजार ४० बाट ९०५ मा झरेको छ । २० वर्षमुनिका सेवाग्राही पनि ३७ बाट ३० मा झरेका छन् । तर बीचको आर्थिक वर्षमा यही संख्या ४२ पुगेको थियो ।
तीन वर्षमा १०९ जना २० वर्ष नपुगेका किशोरीले सुरक्षित गर्भपतन सेवा लिनु परेको तथ्यांकले किशोरावस्थामा हुने गर्भधारणबारे थप प्रश्न भने खडा गरेको छ ।
यसलाई बालविवाहको प्रत्यक्ष सूचकका रूपमा बुझ्न नमिले पनि गर्भधारणको कारण, परिवार नियोजनका साधनको पहुँच र प्रयोग, किशोर–किशोरीमा यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यसम्बन्धी ज्ञान तथा अनिच्छित गर्भधारणपछि सुरक्षित स्वास्थ्य सेवामा पहुँचजस्ता विषयमा अध्ययन आवश्यक देखिन्छ ।
स्वास्थ्यकर्मीहरूले विद्यालय तहदेखि नै यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य शिक्षा प्रभावकारी बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन् । परिवार नियोजनका साधन, तिनको सही प्रयोग र उपलब्ध स्वास्थ्य सेवाबारे किशोर–किशोरीलाई सहज तथा गोप्य रूपमा जानकारी दिनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ ।
विशेषगरी ग्रामीण क्षेत्रमा सामाजिक लाज, गलत धारणा, अन्धविश्वास तथा परिवार नियोजनका साधन प्रयोगसम्बन्धी भ्रमका कारण किशोरी तथा महिलाले समयमै स्वास्थ्य सेवा लिन नसक्ने अवस्था हुन सक्ने भएकाले सेवा र जानकारी दुवैको पहुँच बढाउनुपर्ने देखिन्छ ।
