वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका एक युवाले स्याङ्जामा बाँझो जमिनको उपयोग गर्दै संसारकै महँगा सुगन्धित वनस्पतिमध्ये एक मानिने अगरउडको व्यावसायिक खेती सुरु गरेका छन् ।
चापाकोट नगरपालिका–५ बिस्टारीका विपिन डोटेलले जिल्लामै पहिलोपटक परीक्षणका रूपमा अगरउड खेती थालेका हुन् ।
दुई वर्ष मलेसियामा रोजगारी गरेर स्वदेश फर्किएका डोटेलले आफ्नै पाँच रोपनी बाँझो जमिनमा अगरउडका बिरुवा रोपेर नयाँ सम्भावनाको खोजी गरेका हुन् । परम्परागत खेतीभन्दा फरक र उच्च मूल्य प्राप्त हुने बाली भएकाले यसको भविष्य राम्रो देखेर आफूले जोखिम मोलेको उनले बताए ।
अगरउड अत्तर, सौन्दर्य प्रसाधन तथा विभिन्न औषधिजन्य सामग्री उत्पादनका लागि प्रयोग हुने बहुमूल्य वनस्पति हो । परम्परागत औषधोपचारमा समेत यसको प्रयोग हुने गरेको छ । तनाव कम गर्न, शान्तिदायक औषधि बनाउन तथा अन्य उपचारमा यसको उपयोग हुने डोटेलले बताए ।
उनका अनुसार अगरउडले आर्थिक लाभमात्र होइन, वातावरण संरक्षणमा पनि योगदान पुर्याउँछ । यसले कार्बन सञ्चयन, जमिन संरक्षण र बाँझो जमिनमा हरियाली विस्तार गर्न सहयोग गर्ने भएकाले फलफूल, घाँस तथा अन्य बालीसँग कृषि–वन प्रणालीमा समेत यसको खेती गर्न सकिन्छ ।
डोटेलले थाइल्यान्ड र भारतको आसामबाट तीन वर्षअघि २५० वटा बिरुवा ल्याएर रोपेका थिए । सुरुमा ५० वटा बिरुवा प्रतिवटा एक हजार रुपैयाँका दरले खरिद गरिएको थियो भने बाँकी २०० वटा बिरुवा प्रतिवटा पाँच सय रुपैयाँमा ल्याइएको उनले जानकारी दिए ।
अगरउड उत्पादनको प्रक्रिया सामान्य खेतीभन्दा फरक हुने उनले बताए । उनका अनुसार बिरुवा छदेखि आठ वर्ष पुगेपछि बोटमा साना प्वाल पारेर विशेष जैविक घोल (कल्टिभेटेड अगरउड किट) प्रयोग गरी कृत्रिम सङ्क्रमण गराइन्छ । त्यसपछि करिब दुई वर्षमा सुगन्धित ‘अगर’ उत्पादन हुन्छ ।
गुणस्तरअनुसार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अगरउडको मूल्य प्रतिकिलो एक लाखदेखि ३० लाख रुपैयाँसम्म पुग्ने डोटेलको दाबी छ । जापान, सिङ्गापुर, अरबी मुलुक र अमेरिकालगायत देशमा यसको उच्च माग रहेकाले नेपालको पहाडी क्षेत्रमा पनि यसको राम्रो सम्भावना रहेको उनले बताए ।
अगरउड खेती सफल भए किसानको आम्दानी बढ्नुका साथै स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्न सकिने उनको विश्वास छ । परम्परागत खेतीबाट निराश भएर खेतीयोग्य जमिन बाँझै छाड्ने प्रवृत्तिका बीच यस्ता बहुमूल्य जडीबुटीको खेतीले कृषिमा नयाँ सम्भावना देखाएको उनले बताए ।
डोटेलले अगरउडसँगै ८० रोपनी क्षेत्रफलमा आँप, लिची, एभोकाडो, रुद्राक्ष, बयर, कफी र ड्रागन फ्रुटको व्यावसायिक खेती पनि गरिरहेका छन् । त्यसैगरी उनले एक सय बोयर जातका बाख्रा पालनसमेत गरेका छन् ।
कृषि व्यवसाय विस्तारका लागि सहकारी र बैंकबाट ऋण लिएर करिब दुई करोड रुपैयाँ लगानी गरेको डोटेलले बताए । राज्यबाट भने सिँचाइ र पाइप व्यवस्थापनका लागि दुई लाख रुपैयाँ अनुदान प्राप्त भएको उनले जानकारी दिए । हाल उनको कृषि फार्ममा चार जना युवाले नियमित रोजगारी पाएका छन् ।
विदेशबाट फर्किएर आधुनिक र उच्च मूल्यका कृषि व्यवसायमा लगानी गर्ने डोटेलको प्रयासले स्याङ्जामा कृषि उद्यमको नयाँ सम्भावना देखाएको स्थानीयको भनाइ छ ।
