सामाजिक सञ्जालको बढ्दो प्रयोगसँगै डिजिटल सुरक्षाका चुनौती पनि थपिँदै गएका छन् । ह्याक भएका खाता, नक्कली प्रोफाइल र अनलाइन ठगीका घटनाले चिन्ता बढाइरहेका बेला डिजिटल पहिचान व्यवस्थापन एक नयाँ सम्भावनायुक्त क्षेत्रका रूपमा अघि आउन थालेको छ ।
स्याङ्जाको अर्जुनचौपारी गाउँपालिका वडा नं. ३ छापाका २० वर्षीय चन्द्र काफ्ले यही क्षेत्रमा सक्रिय छन् । उनले प्रोफाइल भेरिफिकेशन, खाता सुरक्षा र डिजिटल व्यवस्थापनसम्बन्धी काम गर्दै आएका छन् ।
उनको यो यात्राको सुरुआत भने औपचारिक शिक्षा वा तालिमबाट होइन । कोभिड–१९ महामारीको लकडाउनका बेला अनलाइन गतिविधि बढेसँगै खाता ह्याक हुने र दुरुपयोगका घटनाहरू बढेको देखेपछि उनी आफैं सिक्दै यस क्षेत्रमा लागेका हुन् । “समस्या देखेपछि समाधान खोज्ने जिज्ञासा बढ्दै गयो,” उनी भन्छन् ।
सुरुआतमा सामाजिक सञ्जाल पेज व्यवस्थापनबाट काम थालेका काफ्लेले विस्तारै प्राविधिक पक्षमा ध्यान दिन थाले । अहिले उनी भेरिफिकेशन प्रक्रिया, प्रोफाइल अप्टिमाइजेसन, गुगल नलेज प्यानल व्यवस्थापनजस्ता काममा संलग्न छन् । साथै, दुई-तह प्रमाणीकरण (2FA), रिकभरी सिस्टम र शंकास्पद गतिविधिको निगरानीजस्ता सुरक्षात्मक उपायमा पनि उनी सक्रिय छन् ।
नेपालमा यो क्षेत्र अझै व्यवस्थित र औपचारिक रूपमा विकास भइसकेको छैन । प्रायः अनुभव र स्व-अध्ययनमै आधारित भएर काम भइरहेको छ । तर, पछिल्लो समय सार्वजनिक व्यक्तित्व, खेलाडी र विभिन्न पेशामा आबद्ध व्यक्तिहरूले आफ्नो डिजिटल पहिचान सुरक्षित र प्रमाणित राख्न यस्तो सेवाको माग गर्न थालेका छन् ।
काफ्लेले हालसम्म २५ भन्दा बढी व्यक्तिहरूसँग काम गरिसकेका छन् । उनका क्लाइन्टमा ज्ञानेन्द्र मल्ल, आरिफ शेख, आसिफ शेख, कमल सिंह ऐरी, नन्दन यादव, गुल्शन झा, सोमपाल कामी र करण केसी लगायत रहेका छन् । साथै, उनले विदेशी खेलाडी रुबेन ट्रम्पेलम्यानको डिजिटल प्रोफाइल व्यवस्थापनमा समेत काम गरेका छन् ।
उनका अनुसार यो काममा सबैभन्दा ठूलो आधार विश्वास हो । “व्यक्तिगत खाता र जानकारीसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध हुने भएकाले गोपनीयता र सुरक्षा पहिलो प्राथमिकता हो,” उनी भन्छन् ।
ग्रामीण परिवेशबाट आएका काफ्लेको डिजिटल यात्राको सुरुआत सामान्य थियो । टेलिभिजनबाट सुरु भएको प्रविधिप्रतिको चासो पछि मोबाइल र इन्टरनेटसम्म पुगेको हो । विद्यालय जीवनमै उनले डिजिटल प्रणालीबारे बुझ्न थालेका थिए ।
प्राविधिक कामसँगै उनी लेखनमा पनि रुचि राख्छन् । किशोर अवस्थादेखि नै लेखन सुरु गरेका उनका सामग्री विभिन्न अनलाइन सञ्चारमाध्यममा प्रकाशित भइसकेका छन् ।
यद्यपि, यो क्षेत्रमा चुनौती पनि कम छैनन् । औपचारिक मान्यता अभाव, साइबर जोखिमको निरन्तर परिवर्तन र सामाजिक सञ्जालका नीतिमा हुने उतारचढावले कामलाई जटिल बनाउँछ । आम्दानीको अनिश्चितता पनि अर्को पक्ष हो । “प्रविधि सधैं परिवर्तन भइरहन्छ, त्यसैले सिकाइ पनि निरन्तर हुनुपर्छ,” काफ्ले भन्छन् ।
आगामी दिनमा उनले आफ्नो कामलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म विस्तार गर्ने योजना बनाएका छन् । उनका अनुसार डिजिटल पहिचान अब केवल अनलाइन प्रोफाइल नभई व्यक्तिको सार्वजनिक पहिचानको महत्वपूर्ण हिस्सा बनिसकेको छ, जसको सुरक्षा अपरिहार्य हुँदै गएको छ ।
