स्याङ्जाको फेदीखोला गाउँपालिकाले मौरीपालनलाई प्रविधिसँग जोड्दै क्युआर कोडमार्फत मौरीका घारको अनुगमन सुरु गरेको छ । मौरीपालनको सम्भावना बढ्दै गएपछि गाउँपालिकाले अनलाइन प्रणाली प्रयोग गरेर घारको अवस्था, उत्पादन र रोगको निगरानी गर्न थालेको हो ।
भूमिसेवा नेटवर्क ‘बी.भूमि.अर्थ’ प्रणालीमार्फत सञ्चालन गरिएको यो प्रविधि स्याङ्जाकै आँधीखोला गाउँपालिकाका मदन पौडेलले विकास गरेका हुन् । गाउँपालिकाले कृषकलाई अनुदानमा उपलब्ध गराएका मौरीका घारमा क्युआर कोड जडान गरेर यसको प्रयोग सुरु गरेको जनाएको छ ।
गाउँपालिका अध्यक्ष घनश्याम सुवेदीका अनुसार कृषकले पठाउने तस्बिर र अनुगमनका क्रममा स्क्यान गरिने क्युआर कोडमार्फत घारको अवस्थादेखि रोगको जोखिम, उत्पादनको स्थिति तथा गोला फुटाउने समयसम्मको जानकारी प्राप्त गर्न सकिन्छ ।
‘मौरीपालनलाई आधुनिक र व्यवस्थित बनाउँदै कृषकलाई आत्मनिर्भर बनाउने उद्देश्यले यो प्रणाली लागू गरेका हौं,’ उनले भने ।
गाउँपालिकाले हालसम्म ७० प्रतिशत अनुदानमा एक हजार मौरीका घार वितरण गरिसकेको छ । त्यसबाहेक कृषकले आफ्नै लगानीमा दुई हजारभन्दा बढी घार सञ्चालन गरिरहेका छन् ।
एक वर्षअघि २४ जना कृषकलाई प्रतिव्यक्ति २५ घारका दरले मौरी वितरण गरेर फेदीखोला सेरेना मौरी समूह गठन गरिएको थियो । अहिले चार वटा समूहमार्फत १२० जना कृषक व्यावसायिक मौरीपालनमा आबद्ध छन् । गाउँपालिकाका अनुसार अनुकूल हावापानी, प्रशस्त चरन क्षेत्र र वनस्पतिको उपलब्धताले मौरीपालन विस्तारमा सहयोग पुगेको छ ।
अध्यक्ष सुवेदीले आगामी दिनमा ‘एक किसान, कम्तीमा एक घार मौरी’ भन्ने अवधारणालाई अघि बढाउने तयारी भइरहेको बताए । उनका अनुसार मौरीपालनलाई ग्रामीण रोजगारी, उद्यमशीलता र आयआर्जनको भरपर्दो आधारका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य लिइएको छ ।
गाउँपालिकाले विद्यालयस्तरमै मौरीपालनबारे जानकारी गराउन ‘एक विद्यालय, एक उद्यम’ कार्यक्रममार्फत नौ विद्यालयमा यससम्बन्धी गतिविधि सञ्चालन गरेको छ । साथै सहकारीमार्फत मौरीसहितको घार उद्योग स्थापना, महको बजारीकरण, स्थानीय उत्पादनको प्रवर्द्धन, कोसेली घर सञ्चालन तथा चरन क्षेत्र विकासका कार्यक्रम पनि अघि बढाइएको छ ।
स्थानीय मौरीपालक तथा होमस्टे सञ्चालक खरीकुमारी गुरुङले ४० घार मौरीबाट एक वर्षमै ४० वटा नयाँ घार बिक्री गर्नुका साथै करिब २०० किलो मह र महका चाका बिक्री गरेर झन्डै आठ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको बताइन् ।
मौरीपालक कृषक समूहका अध्यक्ष उजिरबहादुर केसीले फेदीखोलामा मेहनत गर्ने मौरीपालक कृषक खाली हात नफर्किएको बताए । उनका अनुसार गाउँपालिकाभित्र धेरै परिवारको मुख्य आम्दानीको स्रोत नै अहिले मौरीपालन बनेको छ ।
